Yπόθεση

"Tέλος στα προνόμια των πολύτεκνων για εισαγωγή στα ΑΕΙ"

(Από τίτλο νέων ιστοσελίδας-  ακολουθεί περίληψη του σκεπτικού του ΣτΕ)


Η υπόθεση που κάνουμε είναι η εξής: Αν κάποιος είναι σε θέση να κατανοήσει το σχετικό σκεπτικό του ΣτΕ και να απαντήσει με ανάλογης ισχύος σκεπτικό, είναι και σε θέση  να ασχοληθεί επαρκώς και με πολιτικά ζητήματα; Αντίστροφα: Θα πρέπει να εμπιστευτούμε ανάλογη θέση σε κάποιον που δεν γνωρίζει καθόλου το θέμα και δεν μπορεί να επιχειρηματολογήσει με άνεση σχετικά;

Σημειώνουμε με την ευκαιρία ότι για τη διατύπωση της υπόθεσης χρησιμοποιούμε αρχαιοελληνική μεθοδολογία.

Δημήτρης  Κιούκιας

Οι «λεπτομέρειες»

Κατά τη γνώμη μας, το γιατί εμφανίζεται μια τάση να κρίνουμε από τις λεπτομέρειες μπορεί να εξηγηθεί με τη βοήθεια του βιβλίου «Η τραγική περίμετρος της προόδου».

 

Δ.Κ.

Ορισμένες σκέψεις και προτάσεις θεσμικού χαρακτήρα

Στην αρχαία δημοκρατία αρκετός αριθμός πολιτών δοκιμαζόταν στα δημόσια πράγματα με ευέλικτα εξ περιτροπής συστήματα. Το να δίνεις ευκαιρίες σε περισσότερους ανθρώπους να συμμετέχουν με συμβουλευτική, διαμορφωτική  ή και αποφασιστική αρμοδιότητα αλλά πάντα από θέση ευθύνης, δηλαδή επίσημα, δεν φαίνεται κακή ιδέα και για το σήμερα, δεν αναιρεί δε τους θεσμούς διαβούλευσης που ήδη υπάρχουν. Σχετικά θα μπορούσε να εξεταστεί ένα είδος ανακλητής εντολής. Tο προκύπτον οικονομικό ζήτημα θα μπορούσε να εξεταστεί σε συνάφεια με το θεσμό των συμβούλων, ενώ θα μπορούσε να δίνεται η ευκαιρία ανάληψης αξιώματος έναντι συμβατικής αμοιβής, σε πρώτο τουλάχιστον στάδιο.

Η αξιολόγηση της υποψηφιότητας για ένα πολιτικό αξίωμα θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνει και την στάθμιση των αξιόλογων διατυπώσεων, προτάσεων και πολιτικο-κοινωνικών εκτιμήσεων και την εν γένει πραγματική συμβολή ενός προσώπου στην πολιτική ζωή στη διάρκεια ενός ικανού χρονικού διαστήματος. Ο επιτυχής ορισμός και ξεκαθάρισμα ενός πολύπλοκου ζητήματος (definition of the situation) περιλαμβάνεται οπωσδήποτε.

Τα πανεπιστήμια δεν επέχουν θέση Γερουσίας.

Ρυθμίζονται από το Σύνταγμα απευθείας και οι λειτουργοί τους δεν θα πρέπει, κατά τη γνώμη μας, να απέχουν ριζικά από βουλευτές και δικαστές, π.χ. στους όρους, ιδιαίτερα τους χρονικούς, πρόσληψης και ανάληψης καθηκόντων. Της εκλογής ενός πανεπιστημιακού θα πρέπει να έπεται άμεσα ο διορισμός, όπως άλλωστε γίνεται σε όλο τον κόσμο.

Θα ήταν ίσως χρήσιμο να εξεταστεί στο μέλλον η νομιμότητα ορισμένων πρακτικών και η δυνατότητα καταβολής νόμιμων αποζημιώσεων.

Το υπουργείο πολιτισμού θα μπορούσε να κινητοποιηθεί προκειμένου να χορηγήσει συντάξεις και άλλες χορηγίες σε συγγραφείς που έχουν συμβολή στην πολιτική παιδεία της χώρας, με βάση συγκεκριμένα κριτήρια κατά  τα πρότυπα άλλων χωρών. Η σκέψη αυτή ενισχύεται από την παρουσία του συνδρόμου “free rider” (που αφορά και το σημείο 2 ανωτέρω).

Τις απόψεις αυτές ίσως ακολουθήσουν και άλλες στο μέλλον. Εάν πρόκειται να υπάρχουν αντιρρήσεις για μια ή περισσότερες, καλό θα είναι να διατυπωθούν δημόσια.

 

Eξερεύνηση της γνώσης

Μεταξύ των πολλών καλών πραγμάτων που φαίνεται ότι είπαν εκείνοι οι καλοί άνθρωποι τότε ήταν και ο ορισμός της ημιμάθειας ως χειρότερης από την αμάθεια. Αλλά λέγοντας αυτό, η βλέποντάς το μπροστά μας, ασφαλώς θα ενοχληθούμε, πιο δύσκολα θα υποκλιθούμε. Ίσως πέσουμε και στα δόκανα του  Ηράκλειτου (οπ. παρ.).

Αλλά ας μην πτοούμεθα. Γιατί ο Σωκράτης μπορεί να μας δώσει μία λύση  (αν και δε νομίζουμε ότι την  είχε δώσει τότε). Μπορεί όμως να μας τη δώσει τώρα. Μάλλον είμαστε σίγουροι ότι θα μας το επέτρεπε, θα ήθελε να συνεχίσουμε να δημιουργούμε. Με το «γνώθι σαυτόν» λοιπόν θα εννοούσε ότι  πρέπει να μάθουμε τον εαυτό μας. Αλλά αυτό περιλαμβάνει και την αυτογνωστική θεώρηση του τι ξέρουμε και  του τι δεν ξέρουμε. Αν και δεν μας είναι απόλυτα ικανοποιητική αυτή η διατύπωση. Το «σε τι βάθος ξέρουμε»  την συμπληρώνει. Το βάθος αυτό μάλλον προσδιορίζεται από τη κεκτημένη δυνατότητα να μπορούμε να παίξουμε με αυτό που ξέρουμε. Να μπορούμε να το τοποθετήσουμε κι εδώ κι εκεί,  έγκαιρα και όχι άκαιρα, με φυσικό θα λέγαμε τρόπο,  χωρίς να έχουμε στο νου μας τη ρητορική (που έχει άλλο σκοπό).

-          Απ’ αυτή την άποψη θέτοντας ασφυκτικά πλαίσια στο διάλογο που επιτρέπουμε δημιουργούμε γνωστικές ακαμψίες με ημιτελή αποτελέσματα.

Η επίγνωση λοιπόν του τι έχουμε πραγματικά «χωνέψει» και η δυνατότητα να επεκταθούμε μ’ αυτού του είδους το παιχνίδι μας, η δυνατότητα να γίνουμε άλλοτε ελλειπτικοί, άλλοτε χειμαρρώδεις, ανάλογα, συνιστά γνώση της ημιμάθειας καθώς και της παιδείας εκείνων των καλών ανθρώπων. Τότε φτάνουμε στην επιτομή: «εν οίδα ότι ουδέν οίδα».

Από πλευράς ετικέτας είναι μια ελαφριά υπόκλιση. Σε κάθε μορφωτικό στάδιο θα λέγαμε. Ο Σωκράτης σε τέτοιες περιπτώσεις έδινε το λόγο στους άλλους λέγοντάς τους φιλικά: Διδάξατε μας (… αλλά δώστε μας και το δικαίωμα να απαντήσουμε).

Γιατί η ημιμάθεια μπορεί να γίνει και τυραννική, να θέτει αυταρχικά τα- περιορισμένα- πλαίσια του διαλόγου, οπότε να γίνεται χειρότερη από την αμάθεια. Ο Σωκράτης φτάνει ύστερα από μεγάλο ταξίδι στην «αμάθεια», γιατί ίσως αυτή επιτρέπει περισσότερες ερωτήσεις.

 

Δημήτρης Κιούκιας

(Υποσημειώσεις και αστερίσκοι εν όψει ενδεχόμενων ενστάσεων σε επόμενο)

 

Δίκαιο και διαπλαστική λειτουργία

Το Δίκαιο έχει ως γνωστόν και μια διαπλαστική των ηθών λειτουργία. Αυτή είναι η ηθική και ηθολογική πλευρά του Δικαίου. Δεν είναι εφαρμοστέα και εκτελέσιμη, αφού είναι ηθική, και δεν χρειάζεται να υπερτονίζεται, πέραν ενός σημείου μπορεί να βλάψει την ασφάλεια του Δικαίου. Η «δικαιοσύνη του Δικαίου» μπορεί και δεν μπορεί να είναι κριτήριο του ισχύοντος Δικαίου, μια συζήτηση γνωστή στις νομικές επιστήμες. Οπωσδήποτε, κατ’ αυτές, είναι κριτήριο μεταβολής του Δικαίου, εντάσσεται στο στοχαζόμενο de lege ferenda.

Oρισμένες τέτοιες λειτουργίες πάντως ενσωματώνονται στο θεσμικό modus vivendi , όποτε ανοίγονται στην πολιτική και το δημόσιο κοινό. Στην εκτίμηση των πεπραγμένων τότε μπορούν να συνδράμουν ορισμένοι κλασικοί και πάγιοι κανόνες (μας δόθηκε κατά καιρούς η ευκαιρία να ενσωματώσουμε κάποιους απ’ αυτούς σε διάφορους προβληματισμούς μας που είδαν το φώς της δημοσιότητας- π.χ. το 1992 στην «Κοινοβουλευτική Επιθεώρηση»).

Από τη μελέτη διαφόρων νομικών και πολιτικο-φιλοσοφικών κειμένων είδαμε μια σημαντική συμφωνία για το δέον της κατασκευής των κανόνων δικαίου. Παρακολουθώντας πρόσφατες ομιλίες διακεκριμένων ευρωπαίων νομικών, δε διαπιστώσαμε ουσιαστική απόκλιση από αυτό το consensus, αν και μας επισήμαναν ορισμένους νέους προβληματισμούς.

Με αφορμή την οικονομική κρίση και επανερχόμενοι στην έκφραση «διαπλαστική λειτουργία του Δικαίου», σκεφτόμαστε ότι ο πολιτικός πραγματισμός-απαραίτητος ορισμένες φορές- μπορεί να διαβουλεύεται με τους ειδικούς στα θεσμικά ζητήματα, κάτι φυσικά αυτονόητο. Έτσι, για παράδειγμα, μπορούμε να πούμε ότι σκοπός του Δικαίου δεν μπορεί να φαίνεται ότι είναι να μας καθιστά παράνομους, ελλιπείς ή εκκρεμείς. Το Δίκαιο σε μια  τέτοια περίπτωση θα εμφανίζεται ως στενά προσδεδεμένο στην επικαιρότητα και την «επικοινωνία» (γεμάτη στιγμιαίες «φωτογραφίες» και απρόοπτα), ενώ κατά τα κλασικά κριτήρια οφείλει να είναι αποστασιοποιημένο, αλλά και πιο θετικό (είναι γνωστό ότι το αποκλειστικά αρνητικό Δίκαιο εντάσσεται σε πρώιμα πολιτισμικά στάδια). Και βέβαια χρειαζόμαστε καλύτερη επικοινωνία με το τρέχον Δίκαιο, τουλάχιστον γνωστοποίηση των κυριότερων κανόνων του. Στη δημοσιογραφική εκπροσώπηση των θεμάτων, πολύτιμη μερικές φορές, είναι καλό να προστεθεί μια πιο επίσημη. Να σημειώσουμε εδώ πως η διαφάνεια του Δικαίου είναι μορφή Διαφωτισμού, αλλά και τρόπος κατανομής ορισμών, επομένως δικαιωμάτων, υποχρεώσεων, ταυτοτήτων, τιμών, ατιμιών.

(Δ. Κιούκιας, υπό περαιτέρω επεξεργασία. Το ζήτημα για το «επιστημονικό πνεύμα» είναι  επικείμενο).

ΣΒ

Ασφαλώς αρκετά καταστήματα παροχής υπηρεσιών αναψυχής γνώριζαν κατά περιόδους τη δουλειά τους και διέπονταν από επαγγελματισμό. Με τη διαμόρφωση δε ενός πολιτισμού συν τω χρόνω σταθεροποιήθηκαν κανόνες προσφοράς και ζήτησης, κανόνες εθιμοτυπίας, κλπ. Είχε καθιερωθεί για παράδειγμα ο κανόνας αν σερβιριστεί ένα προϊόν που ξεφεύγει από το μέσο όρο της ποιότητας να αντικαθίσταται ή να προτείνεται ένα άλλο εναλλακτικά. Στα καθ’ ημάς αναγνωριζόταν το δικαίωμα στον πελάτη να διαμαρτυρηθεί εάν η μερίδα ήταν ελλιπής, αν έλλειπε βασικό συστατικό από μια σαλάτα και τα συναφή. Ιδιαίτερα ήταν αναγνωρισμένο το δικαίωμα της διαμαρτυρίας σε περίπτωση επικίνδυνου για την υγεία εδέσματος ή ποτού. Αρκετοί καταστηματάρχες φρόντιζαν να ελέγχουν το χώρο τους και να απομακρύνουν «αφύσικες» παρέες που είχαν έρθει αποκλειστικά για πρόκληση, έχοντας τη φιλοδοξία να διατηρούν καλή πελατεία. Είχαν διαμορφωθεί επίσης κατάλληλοι χώροι για κάθε κοινωνική ομάδα. Η ενόχληση δεν θεωρείτο πάντα άσκηση για προσαρμογή, δοκιμή των αντανακλαστικών ή απόσπαση πληροφοριών και εντυπώσεων. Φυσικά δεν υπήρχε περίπτωση τότε να παρακολουθείται πελάτης μέσω οπτικοακουστικών μέσων και μάλιστα με τη συνδρομή του νόμου. Σε τέτοιες περιπτώσεις ασφαλώς θα ακολουθούσε ομηρική μάχη που θα κατέληγε στα δικαστήρια.

Οι κανόνες δεν ίσχυαν πάντοτε, άλλωστε η πολιτική στην Ελλάδα είχε εντάσεις. Σημειώνουμε εν πάση περιπτώσει ότι η διάχυση ορισμένων μέσων ανέτρεψε τις ισορροπίες και εθιμοτυπίες και έφθειρε τις σχέσεις παρόχων υπηρεσιών και πελατών-καταναλωτών. Με τη συνδρομή ορισμένων παραγόντων ευνοήθηκε και η δημόσια έντεχνη παρενόχληση (ή αναβίωσε ο κλασικός τραμπουκισμός).

Ο εθισμός σε τέτοια συσκότισε και την παράσταση και άλλων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, όπως το ότι οι πλατείες είναι κοινόχρηστος χώρος χρηματοδοτούμενος εν πολλοίς από τη φορολογία, δηλ. τους πολίτες-κατοίκους. Η «αποικιοποίηση» ανοιχτών δημόσιων χώρων δεν είναι καλή νοοοτροπία, επιβάλλεται να αντικαθίσταται με τη συνείδηση της ευχαριστίας προς τις αρχές και τους πολίτες (όταν ερωτώνται) για την παραχώρηση σε ιδιώτη δικαιωμάτων πλουτισμού. Διότι, πολύ απλά μια διάταξη είναι ικανή να περιορίσει τα τραπεζοκαθίσματα και το μέρισμα απ’ αυτά.

Η ιδιοκτησία είναι αναφαίρετο δικαίωμα και η αναψυχή ευχαρίστηση που όταν παρέχεται ισορροπεί ορισμένες επεκτάσεις. Ευχόμαστε να αποκατασταθούν εκείνοι οι εθιμοτυπικοί και αγορανομικοί κανόνες που θα επιτρέπουν ήσυχες ιδιωτικές σχέσεις, μακριά από αθέμιτες διεισδύσεις στον πολύτιμο ελεύθερο χρόνο, που επίσης συνιστά δικαίωμα. Ευχόμαστε ακόμα να είμαστε σε θέση να ζητάμε την οφειλόμενη συγγνώμη, αν τυχόν έχουμε εμπέσει σε μερικά από τα παραπάνω. Ίσως κατ’ αυτό τον τρόπο να βελτιώνουμε και τα πολιτικά μας κριτήρια. Και πιστεύουμε ότι η αγορά θα ωφεληθεί από την αποκατάσταση ορισμένων δικαιωμάτων και ισορροπιών μεταξύ δικαιωμάτων.

 

Αντανακλάσεις και μεταγραφές

Στην πολιτική και τη θεωρία της, ενώ πολλά πράγματα αναδεικνύονται, δεν αναδεικνύονται πάντα και στο σωστό μέγεθος. Μερικές φορές είναι όπως σ’ ένα αρχαίο θέατρο της εποχής μας, όπου άλλοτε ο λόγος γίνεται «αναγκαστικά» στομφώδης και άλλοτε «αναγκαστικά» καθημερινός. Η ανάγκη προκύπτει μερικές φορές από πολύ πρακτικούς λόγους, όπως η ακουστική του θεάτρου και η έλλειψη μικροφώνων. Άλλοτε από υψηλούς στόχους και μεγάλες προσδοκίες που δημιουργούνται από την υποβολή του θεάτρου και την ιστορία του, ακόμα κι όταν επιδιώκουμε να την μεταγράψουμε στις ανάγκες μας.  

Δημήτρης Κιούκιας, drkias@yahoo.gr