Ο μύθος

Ο μύθος είναι συχνά ένα καλλιτέχνημα,  γραμμένο σε ποιητική γλώσσα, κι ένα μεγάλο μέρος της τέρψης του έγκειται εκεί (να απολαμβάνεις για παράδειγμα τον τρόπο περιγραφής του Αισχύλου από τους ηθοποιούς). Ανήκει δηλαδή περισσότερο στη σφαίρα της τέχνης, όπως ένα τραγούδι. Η συμπαράθεσή του με κοινωνικό επιστημονικό λόγο δημιουργεί ωραίους συνειρμούς και ανάλογες ενισχύσεις, αλλά δεν μπορεί να τον υποκαταστήσει (ακόμα και οι αναλύσεις των μύθων γίνονται με επιστημονική γλώσσα, όχι με μυθική). Αδόκιμες δε ταυτίσεις με μύθους φαίνονται σαν άτυχες παρομοιώσεις.

(Υπενθυμίζουμε με την ευκαιρία την πορεία του ανθρώπινου πνεύματος από το μύθο στο λόγο).

Του

Δημήτρη Κιούκια

Ο ρεαλισμός του ρεαλισμού

Στό λόγο καμιά φορά  συνηθίζεται να υπάρχει και κάποιος σκεπτικισμός, ή απλά συζήτηση. Σωστά λοιπόν επισημαίνεται ο διάλογος που παραθέτει ο Θουκυδίδης (τι να σημαίνει άραγε το όνομα;) ως ιστορικό ντοκουμέντο στην πολύτομη ιστορία του. Και πράγματι είναι ένα παράδειγμα πολιτικού ρεαλισμού (για περισσότερη ανάλυση του όρου δείτε σε Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, νο. 3, 1994). Έτσι, η Μήλος κατεστράφη, αλλά αργότερα συνέβη η ατυχής Σικελική εκστρατεία, η Αθήνα αργότερα έχασε τον πόλεμο και η Αθηναϊκή Συμμαχία διαλύθηκε. Αρκετοί σύμμαχοι  στράφηκαν πρός τον έτερο ισχυρό, την Σπάρτη, και εντάχθηκαν στη δική της ηγεμονία (λέγεται ότι τους φάνηκε πιο καταδυναστευτική, σε σχέση με την προηγούμενη).

Ο πολιτικός ρεαλισμός αναπτύσσεται και υπεισέρχεται στη σκέψη συνήθως όταν θέλουμε να εκτιμήσουμε τη δύναμη και τις δυνάμεις των αντιμαχομένων (των εν δυνάμει έστω). Από αυτή την άποψη είναι περισσότερο ένα εργαλείο μέτρησης-εκτίμησης, παρά ένα απόλυτο δόγμα- που συχνά μπορεί να οδηγήσει στον (πολιτικό) αμοραλισμό.

Η πολιτική, τις περισσότερες φορές, εκδηλώνεται ως παραινετική-συστατική, αυτό είναι ένα μεγάλο μέρος της πρακτικής λειτουργίας της, εφόσον μάλιστα συχνά είναι στραμμένη προς το μέλλον και πρός το λαό. Είναι υποχρεωμένη λοιπόν να απευθύνεται ηθικοπλαστικά και λιγότερο «ρεαλιστικά». Εάν απευθυνόταν ρεαλιστικά δεν θα χρειαζόταν σλόγκαν.

Τέλος, θα συστήναμε (ορίστε πάλι η πολιτική κλίση) να περιορίσουμε την ασταμάτητη τηλεοπτική συζήτηση και να μείνουμε σε πιο ελλειπτικές και προσεγμένες τοποθετήσεις, καθ’οτι τέτοια πράγματα δεν ενδείκνυνται σε περιόδους διαπραγματεύσεων, ούτε ρεαλιστικά είναι.

Του

Δημήτρη Κιούκια

Αποφυγή των λιβέλλων

Κατα καιρούς αρκετοί επιφανείς Έλληνες είχαν δεχθεί επιθέσεις και λιβέλλους, εν ονόματι μιας κοντόφθαλμης αντίδρασης. Οπότε, όταν θεωρούμε ότι θιγόμαστε, από μια λέξη, ή μια φήμη, καλό είναι να μην αντιδρούμε άμεσα στα ερεθίσματα και να αναλογιζόμαστε και τα μεγέθη των άλλων και την προσφορά τους και το φορτίο τους, καμιά φορά.

(Παραθέσεις: Y Gasset, Κιούκιας 1998, θεμέλιο).

Πρόταση παροιμίας

Καλά τράβα στο χωράφι κι ας αστράφτει και ας βρέχει.


Ευχαριστώ,


Δ. Κιούκιας

Αγορά και μαγεία

Κατα κάποιο τρόπο προσπαθούμε να εισαγάγουμε τη μαγεία στην οικονομία, εάν, όπως λέει ο Μπερξόν- σωστά- μαγεία είναι η προσπάθεια άσκησης επιρροής εξ αποστάσεως, ένα είδος αυτοματισμού ερήμην.
Φυσικά, σε κάποιο βαθμό, πάντα υπήρχε ένα είδος μαγείας στην οικονομία και το χρήμα, αλλά αν είναι έτσι, θα πρέπει να επανεξετάσουμε την έννοια "ελεύθερη αγορά".

Ευχαριστώ,

Δημήτρης Κιούκιας.

Στο έλεος του χαλαζιού;

Τις καλλιέργεις δεν μπορούμε να τις αφήνουμε στο έλεος του χαλαζιού, θέλουν σκέπαστρο, σε έκτακτες ανάγκες.


(Δ. Κιούκιας)

Επιστήμες και κατανάλωση

Λέμε συχνά ότι η οικονομία είναι ψυχολογία. Τι εννοούμε μ’αυτό; Ότι οικονομικές ενέργειες και αποφάσεις επιδρούν σε μια σειρά κίνητρα, επιθυμίες, προσδοκίες, περαιτέρω αποφάσεις κλπ. Υπάρχουν μάλιστα συγγραφείς που έχουν προχωρήσει σε μια ψυχολογία της κατανάλωσης, που κατα βάση είναι οικονομική έννοια. Στα πλαίσια αυτά μια σειρά εννοιολογικών εργαλείων μπορούν να χρησιμοποιούνται άφοβα, όπως ναρκισσισμός, λίμπιντο, κ.α. Η επιτυχία τέτοιων εγχειρημάτων κρίνεται από τα συμφραζόμενα, τη λογική συνέπεια και την πείρα του αναγνώστη. Μπορούν να υποβληθούν σε κριτικό έλεγχο, όταν προτείνουν προτάσεις και προβληματισμούς.

Οι επιστήμες δεν έχουν προχωρήσει τόσο με την κατανάλωση-ταμπού, όσο με τον επιστημονικό έλεγχο. Φοβόμαστε όμως ότι ένας λαϊκιστικός, τελικά, επιστημονισμός έχει κερδίσει έδαφος, κινούμενος πρός τον όρο κατανάλωση-ταμπού, όπως άλλα προϊόντα. Ο προσεκτικός συγγραφέας δεν πέφτει σ’ αυτή την παγίδα (άλλη λέξη που εγείρει δέος σήμερα), αφού με νηφαλιότητα εκτυλίσσει το θέμα του, αφήνοντας ορισμένα  περιθώρια προς επαλήθευση, ιδιαίτερα όταν πραγματεύεται συνταρακτικά θέματα. Μερικές φορές μπορεί να δίνει ένα είδος μουσικής νότας ανάμεσα στις παραγράφους, παραθέτοντας ας πούμε, κάποιους στίχους ή ρητά, παράθυρο στην αιώνιότητα.

Πάντως η λέξη «παγίδα» είναι μάλλον απαγορευμένη στις επιστήμες και η πορεία τους δεν κινείται, δεν μπορεί να κινείται, σ’ένα λεκτικό ναρκοπέδιο ή ζίγκ-ζαγκ μεταξύ στρατοπεδευμένων  αντιπάλων ή έστω  φίλων. Νομίζω ότι η θητεία στις επιστήμες, με τέτοιες προϋποθέσεις, είναι μια πολύτιμη άσκηση προς την ανέλιξη στη δημόσια ζωή. Γιατί με τέτοια άσκηση το εγώ δεν γίνεται κλειστό,  μαθαίνει να συνδιαλέγεται, να λογοδοτεί , να παραδέχεται, να αναγνωρίζει, αλλά  και να είναι σιγουρευμένο και με προσωπικότητα.

Του

Δημήτρη Κιούκια